Quy đổi & viết tắt thường gặp
Các quy đổi thường gặp
- 1 kg = 1000 g = 2.2 lbs
- 1 lb = 454 g
- 1 L = 1000 mL = 1000 cc
- 1 g = 1000 mg
- 1mg = 1000 mcg
- 1 hr = 60 min
Các chữ viết tắt thường gặp
| Giọt (số ít / số nhiều) gtt / gtts | Đơn vị không viết tắt | Đường tĩnh mạch IV |
| Lít L | Dung dịch sol, soln | Tiêm tĩnh mạch trực tiếp IVP |
| Mililít mL | Lượng amt | Truyền tĩnh mạch qua dây phụ (piggyback) IVPB |
| Gam g | Pha loãng dil | Tiêm bắp IM |
| Microgam mcg | Trộn M | Tiêm inj |
| Kilogam kg | Chất lỏng liq | Dưới da hypo |
| Pound lb | Số lượng Qty | Truyền dịch inf |
| Centimét khối cc | Cân nặng wt | Giờ h, hr |
| Mili đương lượng mEq | Thể tích vol | Phút min |
| Ounce oz | Nhiệt độ temp | Có / Không có c / s |
Tính toán truyền tĩnh mạch & định nghĩa
Giọt/Gtt
Là chữ viết tắt thường gặp trong hồ sơ truyền dịch, giọt (gtt) là đơn vị đo dùng khi đưa thuốc liên tục. Đơn vị này giúp nhân viên y tế bảo đảm bệnh nhân nhận đúng lượng thuốc với tốc độ phù hợp.
Hệ số giọt của dây truyền
Hệ số giọt là số giọt có trong 1 mL dung dịch. Đây là giá trị định sẵn, được ghi trên bao bì dây truyền tĩnh mạch (ví dụ dây truyền vi giọt và dây truyền giọt lớn). Vi giọt (microdrip) và giọt lớn (macrodrip) chỉ đường kính của kim nơi giọt đi vào bầu nhỏ giọt, và mỗi loại có mục đích riêng.
Dây truyền vi giọt (microdrip)
Dây truyền vi giọt dùng để tạo giọt nhỏ. Thường dùng với thuốc có tác dụng mạnh hoặc cho nhóm bệnh nhân có khoảng dung nạp hẹp (ví dụ bệnh nhi), dây truyền vi giọt giúp nhân viên y tế đưa đúng lượng thuốc cần thiết mà không gây chướng hay khó chịu cho bệnh nhân. Hệ số giọt của dây vi giọt thường được ước tính là 60 gtt/mL.
Dây truyền giọt lớn (macrodrip)
Dây truyền giọt lớn là loại dây truyền tĩnh mạch phổ biến hơn. Loại này tạo giọt lớn hơn để truyền lượng dịch lớn hoặc truyền thuốc nhanh hơn. Khi dùng dây truyền giọt lớn, cần theo dõi tình trạng mất nước của bệnh nhân vì tốc độ giọt và lượng dịch đưa vào có thể quá thấp. Loại dây này thường có hệ số 10, 15 hoặc 20 gtt/mL.
Tốc độ truyền
Tốc độ truyền là thể tích dịch được truyền trong một khoảng thời gian nhất định. Để tính, bạn cần biết tổng thể tích sẽ truyền và tổng thời gian truyền. Tùy đơn vị đo được cho, bạn có thể cần quy đổi kết quả sang mililít mỗi giờ.
Công thức tính tốc độ truyền:
Tốc độ truyền = thể tích cần truyền (mL) / thời gian truyền (giờ).
Ví dụ: Bạn cần truyền 50 mL dung dịch trong 30 phút
Tốc độ truyền = (50 mL / 30 min) * (60 min/hr)
Tốc độ truyền = 100 mL/hr
Tốc độ nhỏ giọt
Tốc độ nhỏ giọt là số giọt rơi vào bầu nhỏ giọt trong một phút. Có thể dùng chỉ số này để tính thể tích dịch hoặc thuốc bệnh nhân nhận được trong một khoảng thời gian nhất định.
Tốc độ nhỏ giọt được xác định dựa trên hệ số giọt của dây truyền, tổng thể tích cần truyền và tổng thời gian truyền. Cần nhớ làm tròn đến số nguyên gần nhất ở cuối phép tính, vì không thể truyền một phần của giọt.
Công thức tính tốc độ nhỏ giọt
Tốc độ nhỏ giọt = (thể tích cần truyền (mL) / thời gian truyền (phút)) x hệ số giọt
Ví dụ: bạn cần truyền 100 mL dung dịch trong 90 phút. Hệ số giọt định sẵn của dây truyền giọt lớn bạn đang dùng là 15 gtt/mL.
Tốc độ nhỏ giọt = (100 mL / 90 min) x 15 gtt/mL
Tốc độ nhỏ giọt = 1500 gtt / 90 min
Tốc độ nhỏ giọt = 16.66 gtt/min = 17 gtt/min
Ngoài ra còn có công thức rút gọn để tính tốc độ nhỏ giọt, chỉ cần tốc độ truyền và một phép chia đơn giản tùy theo hệ số giọt. Với cách này, bạn chia tốc độ truyền (mL/hr) cho một số định sẵn tương ứng với hệ số giọt của dây truyền.
Ví dụ: Dùng lại ví dụ trên, bạn cần truyền 100 mL dung dịch trong 90 phút. Hệ số giọt định sẵn của dây truyền giọt lớn bạn đang dùng là 15 gtt/mL.
Tốc độ nhỏ giọt = ((100 mL / 90 min) x (60 min/hr) / 4
Tốc độ nhỏ giọt = (100 x 60) / (90 x 4)
Tốc độ nhỏ giọt = 16.66 = 17 gtt/min
Quy đổi trong truyền dịch
Như đã nêu ở trên, có một số quy đổi thường gặp trong liệu pháp truyền dịch mà nhân viên y tế nên ghi nhớ, nhưng đôi khi bạn cần tự tính quy đổi. Khi đó, hãy xác định đơn vị đang đo, nồng độ thuốc và đơn vị mong muốn. Ví dụ:
Tính mcg/min khi biết tốc độ truyền (mL/hr) và nồng độ thuốc (mg/mL):
mcg/min = (mg/mL) x (1000 mcg / 1 mg) x (mL/hr) x (1 hr / 60 min)
Ví dụ: Bệnh nhân đang được truyền dung dịch NaCl 50 mg / 500 mL với tốc độ 8 mL/hr. Bệnh nhân đang nhận liều bao nhiêu (mcg/min)?
mcg/min = (50 mg / 500 mL) x (1000 mcg / 1 mg) x (8 mL/hr) x (1 hr / 60 min)
mcg/min = 400000 mcg / 30000 min = 13.3 mcg/min
Ví dụ: Bệnh nhân đang được truyền dung dịch D5W 800 mg / 250 mL với tốc độ 16 mL/hr. Bệnh nhân nặng 188 lbs. Tính tốc độ theo cân nặng.
mcg/kg/min = ((800 mg / 250 mL) x (1000 mcg/mg) x (16 mL/hr) x (1 hr / 60 min) / (188 lbs x (454 g/lb) x (kg /1000 g))
mcg/kg/min = (128000000 mcg / 15000 min) / (85352 / 1000 kg)
mcg/kg/min = 9.99 mcg/kg/min = 10 mcg/kg/min
Công thức chung (Universal Formula)
Công thức chung, hay phương pháp “cần dùng chia hiện có” (desired over have), là công thức tổng quát dùng các thành phần sau để tính liều: liều thuốc được chỉ định (lượng cần dùng: D), liều ghi trên bao bì thuốc (lượng hiện có: H), và dạng bào chế cùng lượng thuốc được cung cấp (thể tích: V).
Công thức:
Liều = (lượng cần dùng / lượng hiện có) x thể tích HOẶC liều = (D/H)V
Ví dụ: Bạn cần cho bệnh nhân dùng 75 mg một loại thuốc. Nồng độ thuốc khoa dược cung cấp là 15 mg/mL. Bạn cần bao nhiêu mL để cho liều 75 mg?
Liều = (75 mg / 15 mg) x 1 mL.
Liều = 5 mL
Phân tích thứ nguyên (DA), hay phương pháp nhân hệ số quy đổi (Factor Label)
Cuối cùng, phương pháp phân tích thứ nguyên, hay phương pháp nhân hệ số quy đổi, sử dụng các hệ số quy đổi giữa các hệ đo lường mà chúng ta đã dùng ở trên, nhưng không đòi hỏi ghi nhớ công thức cụ thể nào. Nhờ tính linh hoạt, phương pháp này có thể dùng cho mọi phép tính liều.
Phân tích thứ nguyên gồm bốn bước:
- Xác định đơn vị đo cần tìm và đặt đơn vị này ở vế trái của phương trình.
- Ở vế phải của phương trình, đặt dữ kiện có cùng đơn vị đo với mẫu số đứng trước vào tử số (để triệt tiêu các đơn vị không mong muốn).
- Lặp lại bước hai cho đến khi đã loại bỏ hết các đơn vị không mong muốn.
- Giải để có đáp án với đơn vị đúng. Không làm tròn cho đến khi có kết quả cuối cùng.
Ví dụ: Bệnh nhân đang được truyền dung dịch NaCl 30 mg/250 mL với tốc độ 8 mL/hr. Bệnh nhân đang nhận liều bao nhiêu (mcg/min)?
mcg/min =
mcg/min = (30 mg / 250 mL) x (1000 mcg/mg)
mcg/min = (30 mg / 250 mL) x (1000 mcg/mg) x (8 mL/hr)
mcg/min = (30 mg / 250 mL) x (1000 mcg/mg) x (8 mL/hr) x ( 1 hr / 60 min)
mcg/min = 16 mcg/min
HOẶC
mcg/min =
mcg/min = (30 mg / 250 mL) x (1000 mcg/mg)
mcg/min = 120 mcg/mL
mcg/min = (120 mcg/mL) x (8 mL/hr) = 960 mcg/hr
mcg/min = (960 mcg/hr) x (1 hr / 60 min)
mcg/min = 16 mcg/min
Tầm quan trọng của việc tính toán chính xác
Dù lĩnh vực truyền dịch còn cần nhiều chữ viết tắt và phép tính truyền tĩnh mạch khác, trong đó có những phép tính riêng cho từng thuốc, đây là một số công thức được nhân viên y tế dùng phổ biến nhất.
Theo một nghiên cứu của Trung tâm Thông tin Công nghệ Sinh học Quốc gia Hoa Kỳ (NCBI), tính toán sai là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây sai sót dùng thuốc khi dùng thuốc đường tĩnh mạch và dưới da trong điều trị nội trú.
Bạn cần tính toán truyền dịch nhanh và đáng tin cậy?
Infusion Calculator là ứng dụng mạnh mẽ dành cho nhân viên y tế, giúp thực hiện các phép tính liên quan đến dịch truyền dễ dàng và chính xác.
Tính năng chính:
- Tính tốc độ truyền dựa trên cân nặng, tổng lượng thuốc, thể tích và liều
- Xác định tổng lượng thuốc trong dịch truyền dựa trên cân nặng bệnh nhân, liều, thể tích và tốc độ
- Ước tính thời gian truyền dựa trên thể tích và tốc độ
- Tính tốc độ truyền từ thể tích và thời gian
Dễ dàng chuyển đổi đơn vị trong phần cài đặt của ứng dụng cho phù hợp với nhu cầu lâm sàng của bạn.
Tải trên iOS: Infusion Calculator WH trên App Store
Tải trên Android: Infusion Calculator trên Google Play
Lưu ý: bài viết này không thay thế chương trình đào tạo chính thức về tính toán truyền dịch. Những ai muốn làm việc trong lĩnh vực truyền dịch hoặc đang tìm khóa đào tạo chính thức nên tham khảo tài liệu giáo dục do hội đồng lâm sàng được chứng nhận xây dựng.
Tài liệu tham khảo:
https://handbook.bcehs.ca/drug-monographs/medication-infusions/infusion-drip-rate-formula/
https://www.kmedhealth.com/critical-factors-affecting-flow-rate-of-intravenous-therapy/
https://www.mometrix.com/academy/calculations-of-drip-rates/?nab=1